Космик “чироқ” коинотнинг яширин томонларини очиб берди

Халқаро олимлар гуруҳи янги технология яратиб, уни илк бор амалда қўллашга муваффақ бўлди. Ушбу усул ёрдамида ердаги телескоплар орқали юлдуз дискининг энг тиниқ тасвири олинган. Бу ҳақдаги тадқиқот натижалари “The Astrophysical Journal Letters” журналида эълон қилинган.

Қайд этилишича, кашфиётга эришишда асосий роль ўйнаган қурилма фотон фонари бўлиб, у юлдуз нурларини тўлқин фронти шаклига қараб алоҳида каналларга ажратади. Шу тариқа, одатда анъанавий суратга олишда йўқолиб кетадиган энг майда тафсилотларни сақлаб қолиш имконияти яратилган. Олинган маълумотлар бирлаштирилгач, олимлар яқин жойлашган юлдуз атрофидаги диск тасвирини мисли кўрилмаган аниқликда қайта тиклашга муваффақ бўлган.

Одатда бундай юқори аниқликдаги тасвирларга эришиш учун бир нечта телескопдан олинган маълумотлар бирлаштирилади. Бироқ бу сафар олимлар барчасини битта телескоп орқали амалга оширган. Гавайидаги 8 метрли Subaru телескопига Париж обсерваторияси ва Гавайи университети томонидан яратилган FIRST-PL номли янги қурилма ўрнатилган.

Фотон фонари Сидней университети ва Марказий Флорида университети мутахассислари томонидан ишлаб чиқилган бўлиб, у юлдуз нурларини кўп сонли каналларга ажратади. Бу жараён аккорднинг алоҳида ноталарга бўлинишига ва кейин ёруғликнинг рангларга ажралишига ўхшатилади. Шу орқали анъанавий камералар қайд этолмайдиган энг майда ёруғлик тебранишларини ўрганиш имкони туғилган.

Тадқиқот ҳаммуаллифи Ю Чжон Кимнинг сўзларига кўра, янги усул аввалги кўрсаткичлардан беш баравар юқори аниқликдаги тасвир олишга ёрдам берган. Бунга оптик толага кираётган ёруғлик тўлқинлари шаклини аниқ таҳлил қилиш орқали эришилган.

Олимлар тахминан 162 ёруғлик йили масофада жойлашган “Бета Cанис Минорис” юлдузини кузатган. Унинг атрофида водороддан ташкил топган, протосайёр тузилмаларига ўхшаш диск мавжуд. Янги технология ёрдамида бу диск биринчи бор носимметрик экани, унинг бир томони бошқасига қараганда ёруғроқ ва зичроқ экани аниқланган.

Физика ва астрономия профессори Майкл Фицжеральднинг қайд этишича, фотон фонари кузатув астрономиясида янги босқични бошлаб берган. Олимларга ҳатто ёруғликнинг табиий чегараси ҳисобланган дифракцион лимитдан ҳам юқори аниқликка эришиш насиб этган.

Тадқиқотчиларнинг фикрича, ушбу усул ёрдамида сайёра дисклари, экзопланеталар ҳамда фаол галактика ядроларини мислсиз даражада батафсил ўрганиш, шу кунгача кашф этилмаган космик хусусиятларни очишга имкон туғилади.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Австралияда фанга номаълум астероид излари топилганди. Бу кашфиёт космик жисм зарбасидан ҳосил бўладиган табиий шиша – тектитларнинг музей намуналарини таҳлил қилиш орқали амалга оширилгани ҳақида маълум қилинган.

Моҳичеҳра Қадамова