АҚШ ва Эрон урушни якунлаш бўйича келишувга яқин – Трамп

АҚШ Президенти Дональд Трампнинг айтишича, Вашингтон Теҳрон билан урушни тугатиш ва стратегик аҳамиятга эга бўлган Ҳормуз бўғозини очиш бўйича келишувга жуда яқин турибди. Трамп бу ҳақда 23 май куни кечқурун Truth Social платформасида ёзиб қолдирган.

Унинг сўзларига кўра, келишувнинг “асосий қисми” аллақачон келишиб бўлинган, ҳозир эса охирги тафсилотлар муҳокама қилинмоқда ва яқин вақт ичида эълон қилинади.

Шу билан бирга, Эрон ҳарбий вакили Х платформасида Теҳрон келишув бўлса ҳам, жаҳон нефть ва газ савдоси учун муҳим ҳисобланган Ҳормуз бўғози устидан назоратни сақлаб қолишини билдирган.

Келишув нимани назарда тутади

Американинг “Axios” нашрига кўра, келишув лойиҳаси 60 кунлик сулҳни узайтиришни кўзда тутади. Бу даврда Ҳормуз бўғози кемалар учун очиқ бўлади ва Эрон у ердаги миналарни тозалаш мажбуриятини олади.

Бунга жавобан АҚШ Эрон портларига қўйилган блокадани бекор қилади ва Эрон нефтини эркин экспорт қилиш учун айрим санкцион енгилликлар беради. Шунингдек, Эрон ядро қуроли яратмасликка ва уран бойитиш дастурини музлатиш бўйича музокаралар олиб боришга рози бўлади. АҚШ эса 60 кун давомида санкцияларни юмшатиш ва Эрон активларини музлатишдан чиқаришни муҳокама қилади.

Эрон позицияси

Эроннинг “Fars” агентлиги Теҳрон урушдан олдинги даражага яқин денгиз ташувларини тиклашга рози бўлганини, аммо бу “эркин ўтиш” дегани эмаслигини билдирган. Бўғозни бошқариш ва рухсат бериш ҳали ҳам Эрон Ислом Республикасининг қўлида қолади.

Эрон томони Трамп баёнотини “тўлиқ эмас ва ҳақиқатга мос келмайди” деб атаган. Президент Масъуд Пезешкиён эса дипломатик ечимга тайёр эканини, бироқ АҚШга нисбатан ишончсизлик кучли эканини таъкидлаган.

Тафсилотлар ва муддатлар

“Axios” маълумотига кўра, барча келишилган бандлар фақат якуний шартнома доирасида амалга оширилади. Шу вақтгача АҚШ қўшинлари минтақадан чиқарилмайди.

Лойиҳа, шунингдек, Исроил ва Ливандаги “Ҳизбуллоҳ” ҳаракати ўртасидаги урушни тўхтатишни ҳам назарда тутади.

Оқ уй келишув бўйича якуний келишмовчиликлар бир неча соат ичида ҳал қилиниб, битим 24 май куни эълон қилиниши мумкинлигини билдирмоқда.

Исроил ва АҚШ ичидаги муносабат

Исроилнинг собиқ АҚШ элчиси Ден Шапиро бу вазиятни Трамп учун “заиф келишув учун танқидга учраш ёки кескинлашув хавфини танлаш” деб таърифлаган.

Исроил Бош вазири Биньямин Нетаняҳу ҳозирча расмий изоҳ бермаган. АҚШ сенатори Тед Круз эса келишувдан “жиддий хавотирда” эканини айтиб, уни “катастрофик хато” деб атаган.