AQSH va Eron urushni yakunlash bo‘yicha kelishuvga yaqin – Tramp

AQSH Prezidenti Donald Trampning aytishicha, Vashington Tehron bilan urushni tugatish va strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozini ochish bo‘yicha kelishuvga juda yaqin turibdi. Tramp bu haqda 23 may kuni kechqurun Truth Social platformasida yozib qoldirgan.

Uning so‘zlariga ko‘ra, kelishuvning “asosiy qismi” allaqachon kelishib bo‘lingan, hozir esa oxirgi tafsilotlar muhokama qilinmoqda va yaqin vaqt ichida e’lon qilinadi.

Shu bilan birga, Eron harbiy vakili X platformasida Tehron kelishuv bo‘lsa ham, jahon neft va gaz savdosi uchun muhim hisoblangan Hormuz bo‘g‘ozi ustidan nazoratni saqlab qolishini bildirgan.

Kelishuv nimani nazarda tutadi

Amerikaning “Axios” nashriga ko‘ra, kelishuv loyihasi 60 kunlik sulhni uzaytirishni ko‘zda tutadi. Bu davrda Hormuz bo‘g‘ozi kemalar uchun ochiq bo‘ladi va Eron u yerdagi minalarni tozalash majburiyatini oladi.

Bunga javoban AQSH Eron portlariga qo‘yilgan blokadani bekor qiladi va Eron neftini erkin eksport qilish uchun ayrim sanksion yengilliklar beradi. Shuningdek, Eron yadro quroli yaratmaslikka va uran boyitish dasturini muzlatish bo‘yicha muzokaralar olib borishga rozi bo‘ladi. AQSH esa 60 kun davomida sanksiyalarni yumshatish va Eron aktivlarini muzlatishdan chiqarishni muhokama qiladi.

Eron pozitsiyasi

Eronning “Fars” agentligi Tehron urushdan oldingi darajaga yaqin dengiz tashuvlarini tiklashga rozi bo‘lganini, ammo bu “erkin o‘tish” degani emasligini bildirgan. Bo‘g‘ozni boshqarish va ruxsat berish hali ham Eron Islom Respublikasining qo‘lida qoladi.

Eron tomoni Tramp bayonotini “to‘liq emas va haqiqatga mos kelmaydi” deb atagan. Prezident Mas’ud Pezeshkiyon esa diplomatik yechimga tayyor ekanini, biroq AQSHga nisbatan ishonchsizlik kuchli ekanini ta’kidlagan.

Tafsilotlar va muddatlar

“Axios” ma’lumotiga ko‘ra, barcha kelishilgan bandlar faqat yakuniy shartnoma doirasida amalga oshiriladi. Shu vaqtgacha AQSH qo‘shinlari mintaqadan chiqarilmaydi.

Loyiha, shuningdek, Isroil va Livandagi “Hizbulloh” harakati o‘rtasidagi urushni to‘xtatishni ham nazarda tutadi.

Oq uy kelishuv bo‘yicha yakuniy kelishmovchiliklar bir necha soat ichida hal qilinib, bitim 24 may kuni e’lon qilinishi mumkinligini bildirmoqda.

Isroil va AQSH ichidagi munosabat

Isroilning sobiq AQSH elchisi Den Shapiro bu vaziyatni Tramp uchun “zaif kelishuv uchun tanqidga uchrash yoki keskinlashuv xavfini tanlash” deb ta’riflagan.

Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyahu hozircha rasmiy izoh bermagan. AQSH senatori Ted Kruz esa kelishuvdan “jiddiy xavotirda” ekanini aytib, uni “katastrofik xato” deb atagan.