“75 лар хати”га аралашган депутатларнинг исмлари очиқланди

Бугун, 18 июнь куни бўлиб ўтган йиғилишда Қирғизистон Жогорку Кенеши тўрағаси (спикери) Марлен Маматалиев “75 лар хати” бўйича олиб борилаётган суриштирув тафсилотларини сўзлаб берди. У хатнинг парламентга келиб тушиш сценарийси олдиндан режалаштирилганини ва барча манфаатдор шахслар уни парламентда кутишганини маълум қилди. Бу ҳақда “24.kg” хабар берди.

Депутат Нурбек Сидиғалиев тўраға ўз нутқида хатни қабул қилиб олиб, уни қўмитага туширган спикер ўринбосари ҳақида гапирганига эътибор қаратган.

“Тўрағанинг уч нафар ўринбосари бор. Гап уларнинг қайси бири ҳақида кетмоқда ёки собиқ ўринбосарлар назарда тутиляптими? Одамлар бу жараёнга кимлар аралашганини билиши учун энди барча исмларни очиқ айтинг”, деган у.

Халқ вакилининг қўшимча қилишича, тўрағанинг сўзларига кўра, хат Жогорку Кенешга ойнинг 10-куни келиб тушган.

“Шуни таъкидламоқчиманки, айнан ўша куни МХДҚ раҳбари лавозимидан озод этилган эди. Агар у ишдан олинмаганида, жараён бутунлай бошқа йўналишда кетган бўларди ва ҳаммангиз билганингиздек, айнан шу сабаб туфайли хат Жогорку Кенешда қолиб кетди. Ушбу фактларнинг барчаси бўйича комиссия тузиш ва хизмат суриштируви ўтказиш зарур”, дея қўшумча қилган Нурбек Сидиғалиев.

Парламент спикери Марлен Маматалиев илгари “75 лар хати” ишига аралашган шахслар ҳақидаги маълумотлар махфийлаштирилганини қайд этган. 

“Бироқ ҳозирда ОАВда бу ҳақда маълумотлар пайдо бўлганини кўриб турибмиз ва мен ахборотни очиқ айта оламан. Хатни собиқ спикер Шакиевнинг Алайбек исмли ёрдамчиси қабул қилиб олган. У хатни депутат Чингиз Ажибаевга топширган. У эса рўйхатдан ўтишни текшириш учун хатни бир муддат ўзида ушлаб турган. Кейинчалик хат конституциявий қўмита раҳбари бўлган Қурманқул Зулушевга берилган ва айнан у хатни қўмитага туширган”, дея қўшимча қилган у.

Тўраға, шунингдек, “75 лар хати” билан боғлиқ воқеалар жорий йилнинг 28–29 январь кунларидан бошланганини таъкидлаган.

“Ўшанда айрим манфаатдор шахслар Жогорку Кенешда озиқ-овқат хавфсизлиги, янги ҳайдовчилик гувоҳномалари масалалари бўйича чиқишлар қилиб, жамоатчиликни атайлаб ғалаёнга келтира бошлашган эди. Шундан сўнг Жогорку Кенешга “75 лар хати” келиб тушган”, дейди Марлен Маматалиев.

Қайд этиш жоизки, 2026 йил 10 февралдан кейин Жогорку Кенеш таркиби сезиларли даражада янгиланди. Марказий сайлов комиссиясининг (МСК) очиқ маълумотларига кўра, парламентни 11 нафар депутат тарк этган. Улардан ўн нафари ўз хоҳишига кўра ёзган аризаси асосида ваколатларини муддатидан олдин топширган бўлса, яна бир нафари – Жанар Акаев Ўш шаҳри ҳокими (мэри) этиб тайинланганидан кейин мандатидан маҳрум бўлган. Ишдан кетганлар орасида собиқ тўраға Нурланбек Тургунбек ўғли, Қуваничбек, Қурманқул Зулушев, Шоирбек Ташиев, Нурланбек Азигалиев, Гулсункан Жунушалиева, Абдилдабек Эгембердиев ва Темирлан Айтиевлар бор.

Маълумот учун, жиноят иши “75 лар хати” номи билан танилган сиёсатчилар ва жамоат арбоблари мурожаати билан боғлиқ. Тергов талқинига кўра, ушбу мурожаатда ҳокимиятни ўзгартиришга чақириқ аломатлари мавжуд бўлган.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Бишкек шаҳрининг Биринчи май туман судида собиқ мансабдор Қамчибек Ташиевга оид иш бўйича навбатдаги суд жараёнида Ташиев журналистларнинг саволларини жавобсиз қолдиргани ҳамда суд журналистларга жараёндан жонли трансляция қилишни чеклаб қўйгани ҳақида хабар берилган эди.

Ташиев истеъфоси

Жорий йилнинг 10 февраль куни Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси – Бош вазир ўринбосари Қамчибек Ташиев Президент Садир Жапаровнинг фармони билан лавозимидан озод этилди. У ўз қарорини “жамиятда бўлинишга йўл қўймаслик” истаги билан изоҳлади. Қамчибек Ташиевнинг ўзи бу ҳақда Германияда юрак операциясидан сўнг режали текширувда бўлганида хабар топганини маълум қилди.

Ташиев ортидан унинг биринчи ўринбосари Қурбонбек Авазов, киберхавфсизлик маркази директори Даниэль Рисалиев ва Антитеррор маркази директори Элизар Сманов ишдан олинди. Абдукарим Алимбоев Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси (МХДҚ) раисининг биринчи ўринбосари лавозимидан озод этилиб, Давлат чегара хизмати раиси этиб тайинланди. Унинг ўрнини Хавфсизлик кенгаши котиби лавозимида ишлаб келаётган Рустам Мамасадиқов эгаллади. 

2020 йилдан буён Миллий хавфсизлик давлат қўмитасининг 9-хизмати бошлиғи ва раис ўринбосари лавозимида ишлаб келган Жумгалбек Шабданбеков Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси вазифасини вақтинча бажарувчи этиб тайинланди.

Шунингдек, шу куннинг ўзида Чегара хизмати давлат қўмитаси таркибидан чиқарилди.

Жапаров ва Ташиев тандеми

Маълумот учун, Қамчибек Ташиев 2020 йил 16 октябрь куни Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси этиб тайинланган эди. Фармонни 2020 йил 5–6 октябрь воқеаларидан сўнг президент вазифасини бажарувчи сифатида Садир Жапаров имзолаган.

Қамчибек Ташиев ва амалдаги Президент Садир Жапаров ўртасидаги кўп йиллик муносабатлар мамлакатдаги энг барқарор ва таъсирли сиёсий иттифоқлардан бири сифатида баҳоланиб келган. Уларнинг ҳамкорлиги ҳокимият тепасига келишидан анча олдин бошланган: 2010 йиллар бошида улар бир неча бор сиёсий жараёнларда бир томонда бўлган, 2012 йилдаги умумий жиноий эпизодни ҳам бирга бошдан кечирган, бу эса уларнинг шахсий яқинлигини янада мустаҳкамлаган.

2020 йил октябрь воқеаларидан сўнг тандем якуний шаклга келди: Садир Жапаров Президент лавозимини эгаллади, Қамчибек Ташиев эса МХҚ раҳбари этиб тайинланиб, куч блокининг асосий таянчига айланди. Айнан у энг шов-шувли ишларни назорат қилган, куч сиёсатини шакллантирган ва амалда Президент жамоасининг энг яқин ишончли шахсларидан бири бўлиб келган.

Экспертлар орасида уларнинг иттифоқи кўпинча мамлакатдаги энг мустаҳкам сиёсий дуэт деб аталарди, Қамчибек Ташиев атрофидаги ҳар қандай кадр ўзгаришлари эса ҳокимият конфигурациясидаги жиддий ўзгаришлар белгиси сифатида қабул қилинар эди.

Сўнгги пайтларда сиёсий доираларда махсус хизмат раҳбарининг бўлажак Президент сайловларида иштирок этиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар тарқалган эди. Қамчибек Ташиев эса бир неча бор президентлик пойгасида қатнашмоқчи эмаслигини ва Садир Жапаровни қўллаб-қувватлашини маълум қилган.