Рубио Европани янги геосиёсий давр ҳақида огоҳлантирди

Геосиёсатда янги давр бошланган ва буни ҳамма бирга тушуниб, ўз ўрнини аниқлаши керак. Бу ҳақда бугун, 13 февраль куни АҚШ Давлат котиби Марк Рубио Мюнхен хавфсизлик конференциясига сафари давомида журналистлар билан суҳбатда сўз очди. https://www.bbc.com/news/articles/c99jxryd9xko

Трампнинг Гренландияни аннексия қилиш бўйича таҳдидидан кейин илк йирик халқаро тадбирда АҚШ делегациясига Марк Рубио раҳбарлик қилади. 

“Дунё кўз ўнгимизда жуда тез ўзгараяпти. Геосиёсатда янги давр бошланган ва буни ҳаммамиз бирга тушуниб, ўз ўрнимизни аниқлашимиз керак”, дейди Рубио.

BBC’га кўра, Франция Президенти Эммануель Макрон Европа АҚШдан мустақил бўлишга тайёрланиши кераклигини таъкидлаган, НАТО Бош котиби Марк Рютте эса трансатлантик алоқалар ҳозиргача яқин ва муҳим эканини қайд этган.

Конференция давомида Украина уруши, Хитой билан кескинликлар ва Эрон билан АҚШ ўртасида потенциал ядровий келишув ҳамда Европа мудофаси ва трансатлантик муносабатларнинг келажаги муҳокама қилинади. Айни пайтда АҚШнинг НАТОга бўлган мажбуриятлари шубҳа остида қолмоқда.

Ўтган йили конференцияда АҚШ вице-президенти Жей Ди Вэнс Европанинг, жумладан, Буюк Британиянинг сўз эркинлиги ва иммиграция сиёсатини танқид қилган эди. Унинг нутқи трансатлантик алоқаларда мисли кўрилмаган кескинликларни келтириб чиқарган.

Қайд этилишича, сўнгги ойларда кескинликлар кучайган. Буни АҚШ Президенти Дональд Трамп бир неча марта Гренландия АҚШ миллий хавфсизлиги учун муҳимлигини айтиб, уни “Россия ва Хитой кемалари билан тўла”, деган сўзларидан билиш мумкин.

Дания Бош вазири Метте Фредериксен журналистларга Рубио билан учрашиб, АҚШнинг НАТО иттифоқчисининг яримавтоном ҳудудини эгаллаш таҳдидлари ҳақида суҳбатлашишини айган. 

АҚШ таҳдидлари кўплаб Европа етакчилари учун ишончни заифлаштираган бурилиш нуқтаси сифатида кўрилмоқда.

Конференция олдидан НАТОга собиқ саккиз АҚШ элчиси ва Европадаги собиқ саккиз Американинг энг юқори қўмондонлари очиқ мактуб билан чиқиб, Вашингтонни Ғарбий мудофаа иттифоқини қўллаб-қувватлашга чақирган. Уларнинг сўзларига кўра, НАТО “хайрия” эмас, балки АҚШга ўз қудрати ва таъсирини мустақил амалга ошириш қийин бўлган вазиятларда ёрдам берувчи “қувват кўпайтирувчи” институтдир.

Трансатлантик муносабатлар республикачилар Президенти томонидан тарифлар жорий этилиши ва АҚШ миллий хавфсизлик стратегиясида Европа давлатлари узоқ муддатли “ишончли иттифоқчилар” бўла олмаслиги мумкинлиги таклифидан сўнг кучайиб кетган.

Нидерландия Ташқи ишлар вазири Давид ван Вил “дунё ўзгараётганини” тушунганини ва “трансатлантик алоқалар” мустаҳкам қолишини умид қилганини айтган. Ван Вил ўз мамлакатининг хавфсизлигини ошириш борасида “катта қурбонлик” қилаётганини, лекин америкаликлар ўрнини тўлиқ эгаллаш вақт талаб этишини таъкидлаган.

Нидерландия ўтган йили НАТО иттифоқчилари билан биргаликда 2035 йилгача мудофаа харажатларини мамлакат иқтисодий ишлаб чиқаришининг 5 фоизигача оширишга келишиб олган. Бу қарор Трампнинг босими остида қабул қилинган.

Рубио ўтган йилги каби кескин нутқ сўзламаслиги кутилмоқда. У журналистларга Европаликлар “қаерга бораётганимизни, улар билан қаерга боришни хоҳлаётганимизни билишни исташади”, деган.

Мюнхен конференцияси бошланишидан бир неча соат олдин Германия канцлери Фридрих Мерц нутқ сўзлаши кутилаётган пайтда Ташқи ишлар вазири Йоханн Вадефуль Германия телевидениясига НАТОни нима бирлаштираётганини биргаликда аниқлаш ва АҚШга Европасиз қилолмаслигини кўрсатиш мақсадида конференция ўтказилишини айтган.

Бу йилги конференцияда Президент Макрон ҳам нутқ сўзлайди. У сўнгги ойлар Давосдаги Жаҳон иқтисодий форумида “ҳозир янги империализм ёки янги колониализм даври эмас”, деб таъкидлаб ўтган.

Бир ҳафта давомида ички сиёсатда беқарорликдан сўнг Буюк Британия раҳбари Кир Стармер ҳам Мюнхенга сафар қилади ва Мерц ҳамда Макрон билан учрашувлар ўтказиши, шунингдек, эртага, 14 февраль куни саммитда нутқ сўзлаши кутилмоқда.

Конференция раиси Вольфганг Ишингер олдиндан берган ҳисоботида “Авлодлар давомида АҚШ иттифоқчиларига нафақат қудратига, балки халқаро тартибни таъминловчи принциплар тўғрисидаги кенг тарқалган тушунишга ҳам таяниш мумкин эди. Бугун бу аниқ эмас, бу эса трансатлантик ва халқаро ҳамкорликнинг келажаги ҳақида мураккаб саволларни келтириб чиқармоқда”, деган.

Конференция раиси Вольфганг Ишингер берган ҳисоботида узоқ йиллар давомида АҚШ иттифоқчилари нафақат унинг қудратига, балки халқаро тартибни таъминловчи асосий принципларга ҳам таяниб келганини, бугун бундай аниқ кафолат йўқлигини, бу эса трансатлантик ва халқаро ҳамкорликнинг келажаги ҳақида мураккаб саволларни юзага келтираётганини айтган.

Собиқ немис дипломати Оқ уйнинг ташқи сиёсати аллақачон дунёни ўзгартиришни бошлаганини ва унинг оқибатлари энди-энди намоён бўлаётганини таъкидлаган.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Украина Президенти Владимир Зеленский Мюнхен хавфсизлик конференциясида қатнашиш учун Германияга етиб боргани хабар қилинган эди.

Эъзоза Олимова