Хитой Ҳормуз бўғозини тезроқ очишга чақирди

Хитой Ташқи ишлар вазири Ван И эронлик мавқедоши Аббос Ароқчи билан музокаралар чоғида Ҳормуз бўғозини имкон қадар тезроқ қайта очишга чақирган. Буни у бугун, 6 май куни Ароқчининг Эрон уруши бошланганидан бери Хитойга амалга оширган илк ташрифидаги учрашувда айтди.

Ван И эронлик ҳамкасбига доимий тинчликка эришишни шошилинч устувор вазифа деб, музокараларни давом эттириш муҳимлигини таъкидлаган. У, шунингдек, Пекин кескинликни пасайтиришга ёрдам беришга тайёрлигини билдирган. Бу учрашув АҚШ Президенти Дональд Трамп ва Хитой раҳбари Си Цзиньпин ўртасида бўлиб ўтиши кутилган саммитдан бир ҳафта олдин ўтказилди. Унда Эрон уруши ва Ҳормуз бўғозини қайта очиш масалалари муҳокама қилиниши кутилмоқда.

“Хитой фикрича, тўлиқ ўт очишни тўхтатишга эришиш шошилинч вазифадир. Ҳарбий ҳаракатларни қайта бошлаш эса янада нотўғри қарор”, деган Ван И давлат ОАВсининг маълумотига кўра.

Унинг таъкидлашича, халқаро ҳамжамият Ҳормуз бўғози орқали хавфсиз ва одатий денгиз қатновини тиклашдан манфаатдор. Хитой эса тегишли томонларни бу чақириққа тезроқ жавоб беришга чақирмоқда. Пекин можарога чуқур аралашмасдан туриб воситачилик қилишга уринмоқда ва бир неча бор АҚШ ҳамда Эронни музокараларга чақирган. Ван И ҳам бу позицияни яна бир бор тасдиқлаган.

Хитой томони, шунингдек, Эроннинг ядровий қурол ишлаб чиқмаслик бўйича мажбуриятини қадрлашини айтган. Эрон Ташқи ишлар вазири эса икки давлат ўртасидаги ҳамкорлик янада мустаҳкамланишини таъкидлаган. Маълум қилинишича, Трамп ва эронлик расмийлар апрель ойида Покистон воситачилигида эришилган ўт очишни тўхтатиш келишувида Хитойнинг роли бўлганини тан олган.

Маълумот учун, Ҳормуз бўғози – жаҳон нефтининг катта қисми ташиладиган муҳим денгиз йўли бўлиб, уруш бошланганидан бери Эрон ва АҚШ томонидан жорий этилган чекловлар сабаб деярли ёпиқ ҳолатга келган. Хитой эса Эрон нефтининг йирик харидорларидан бири ҳисобланади. 2025 йилда мамлакат Эрондан кунига 1,38 миллион баррел нефть импорт қилган, бу эса умумий импортнинг тахминан 12 фоизини ташкил этган.

Шунга қарамасдан, Трамп Оқ уйда журналистларга Хитой раҳбари жуда ҳурмат билан муносабатда бўлётганини айтган ва Пекин АҚШга қарши чиқмаётганини таъкидлаган. 

Агар дунёдаги икки йирик иқтисодиёт раҳбарлари ўртасидаги навбатдаги учрашув чиндан ҳам бўлиб ўтса, қарийб 10 йил ичида АҚШ президентининг Хитойга илк ташрифи бўлади.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Хитой ўз мамлакатидаги компанияларга Эрон нефти савдоси билан боғлиқ бўлган бешта Хитой нефтни қайта ишлаш заводига (НҚИЗ) нисбатан қўлланган АҚШ санкцияларига амал қилмасликни буюрган эди.

Ойбек Рустамов