Tarafsizlikka janoza o‘qildi. Eronga kimlar qarshi, kimlar qo‘llayapti?

Yaqin Sharq allaqachon global urush markaziga aylandi. Xarita shaxmat taxtasini eslatmoqda, undagi har bir yurish kuchlar muvozanatini o‘zgartirib yuborishi mumkin. AQSH, Isroil, Yevropa va Ko‘rfaz monarxiyalari — hamma bu o‘yin ichida. Endi neytralitetning iloji yo‘q. Bugun kim tashabbuskor sifatida jang qilayotgani, kim ortdan himoyada va kim “tirik qalqon” bo‘lishga majbur ekanligini tahlil qilamiz. Xo‘sh, Eronga qarshi yana kimlar urushyapti yo urushmoqchi? Qaysi davlatlar yordam bermoqchi?

Asosiy raqiblar

Hujumning tashkilotchilari bo‘lgan AQSH va Isroilning maqsad va vazifalari har xil. Amerikaning dardi — tinchlik emas, ko‘proq "tinchgina boshqarish". Ularga katta urush kerak emas. Nimaga? Chunki urush boshlansa xalq esa hukumatdan norozi bo‘ladi. Hozir mamlakatda bo‘layotgan kichik mitinglar bunga isbot. Ularning maqsadi — vaziyatni jilovlab turish, Eron bilan ochiqchasiga urushga kirib ketmaslik va shu orqali mintaqada o‘z ta’sirini saqlab qolish. Qisqasi, "mening nazoratimda bo‘lsin, lekin boshimga balo bo‘lmasin" deydi.

Isroilning vaziyati esa boshqacha. Ular o‘zlarini "jar yoqasida" deb his qilishadi. Ular uchun bu shunchaki siyosat emas, yashab qolish masalasi. Isroil "agar hozir dushmanlarimni, Hamas, Hizbulloh va Eron ta’sirini tagi bilan yo‘q qilmasam, ertaga kech bo‘ladi" deb o‘ylaydi. Shuning uchun ular Amerikaning "biroz to‘xta, ehtiyot bo‘l" degan gaplariga ham gohida quloq solmay, vaziyatni oxirigacha hal qilmoqchi bo‘lishadi.

Xullas AQSH uchun bu foyda va zarar hisobi bo‘lgan katta shaxmat taxtasidagi o‘yin. Isroil uchun esa o‘z uyining atrofidagi devorni har qanday qurbonlik evaziga mustahkamlash.

Koalitsiyaning arab qalqoni: kim aqshga va isroilga yelka tutdi?

Hozirgi eng dramatik voqealar Fors ko‘rfazida sodir bo‘lmoqda. Monarxiyalar ekspertlar “dahshatli ssenariy” deb ataydigan qopqonga tushib qoldi.
BAA, Bahrayn, Qatar va Quvayt amalda “tirik qalqon»ga aylandi. Ular o‘z hududlarida AQSH bazalari va havo hujumidan mudofaa tizimlarini joylashtirgan edi, endi esa Eron o‘z qasos zarbalarining bor kuchini ularga qaratdi.

Raqamlarga e’tibor bering: atigi ikki kun ichida birgina BAA hududiga 160 tadan ortiq ballistik raketa va 500 dan ziyod dron uchirildi. Dubaydagi mashhur «Palma Jumeyra» oroli zarba ostida qoldi, Dubay, Abu-Dabi aeroportlarida barcha reyslar to‘xtatildi. Bir paytlar xavfsiz, turistlarning asosiy tanlovlaridan biri, shohona hayot ramzi bo‘lgan manzil jang maydoniga aylandi.

Ammo eng katta shok — bu Saudiya Arabistoniga berilgan zarba bo‘ldi.

Ar-Riyod parda ortida AQSH bilan harakatlarini muvofiqlashtirib, “jimgina neytralitet” o‘ynamoqchi edi. Lekin Eron barcha niqoblarni yirtib tashlashga qaror qildi. Nishon — dunyodagi eng qimmat neft kompaniyasi bo‘lgan “Saudi Aramco” ob’ektlari bo‘ldi.

Dronlar va raketalar Fors ko‘rfazidagi eng yirik neftni qayta ishlash zavodi va neft jo‘natish terminali bo‘lgan — Ras-Tannuraga hujum qildi. Uning neftni qayta ishlash quvvati kuniga 500 ming barreldan ortiq. Bu shunchaki zavod emas — bu dunyo energetika tizimining yuragi. Aramco ob’ektlaridagi portlashlardan so‘ng Saudiya Arabistoni bir qator konlarda neft qazib olishni shoshilinch ravishda to‘xtatishga majbur bo‘ldi.

Shu bilan birga, Eron Tasnim agentligi orqali “mintaqaning neft infratuzilmasi bizning nishonimiz emas” deb rasman bayonot bermoqda. Tehron faqat AQSH bazalariga zarba berayotganini da’vo qilyapti. Ammo Aramco zavodlari yonib, portlar falaj bo‘lib qolganidan bir narsani tushunish mumkin: Eron koalitsiyani to‘xtatish uchun butun dunyo iqtisodiyotini qulatishga ham tayyor.

Eng murakkab ahvolda qolgan mamlakat, shubhasiz, Iordaniyadir. Ammo geografik joylashuv ohirgi hukmni o‘qidi. Iordaniya Havo hujumidan mudofaa tizimlari o‘z osmonida Eron dronlari va raketalarini urib tushirishga majbur. Qirol Abdulloh buni xohlaydimi yoki yo‘qmi, lekin amalda Iordaniya Tehronning raqiblari bilan bir safda bo‘lib qoldi.

Yevropa fronti: Ye3 guruhi

Yevropa endi muloqotga chaqirmayapti. “E3 guruhi” — Britaniya, Fransiya va Germaniya ritorikani butunlay o‘zgartirdi.

London va Parij “Biz zarba berishga tayyormiz” deb ochiqchasiga bayonot bermoqda. Rasmiy bahona esa savdo yo‘llarini himoya qilish.

Germaniya bo‘lsa, an’anaviy ravishda ehtiyotkorlik qilmoqda. Berlin siyosiy jihatdan yordam beryapti ammo o‘z askarlarini jangga yuborishni hozircha istisno qilmoqda.

Tehron qal’asi: 2026 yilda eronni kimlar qo‘llab-quvvatlamoqda?

Biz Eronga kimlar hujum qilayotganini ko‘rib chiqdik. Ammo Tehron aslo yolg‘iz emas. O‘n yillik sanksiyalar davrida u noyob “tarmoqli mudofaa” tizimini yaratdi. Endi “Qarshilik o‘qi”ni tashkil etuvchi kuchlar va Islom Respublikasining ortida turgan yirik o‘yinchilar haqida gaplashamiz. Xo‘sh, ular kim — haqiqiy ittifoqchilarmi yoki shunchaki vaqtinchalik hamrohlar?

Eronning mintaqadagi “qo‘llari”

Birinchi eshelon — bu davlatlar emas, balki qudratli harbiylashtirilgan guruhlardir. Masalan Livandagi “Hizbulloh”. Mintaqadagi eng tajribali va tajribali kuch. Avvalgi to‘qnashuvlardagi yo‘qotishlarga qaramay, ularning raketa arsenali Isroil uchun asosiy tiyib turuvchi omil bo‘lib qolmoqda.

Keyingisi Yamandagi husiylar. Qizil dengizni yopib qo‘ygan o‘sha mashhur yigitlar. lar Ular ochiqchasiga “Eronga berilgan har qanday zarbaga koalitsiyaning kemalari va AQSH bazalariga hujum bilan javob beriladi” deb e’lon qilishdi.

Bunlarga Iroqdagi shia ko‘ngilli qo‘shinlarini ham qo‘shing — ular mintaqadagi AQSH harbiy ba’zalarni dronlar uchun oson nishonga aylantirmoqda.

Rossiya

Agar proksi-kuchlar Eronning “qo‘llari” bo‘lsa, Rossiya — uning strategik sherigi. 2025 yil boshida Moskva va Tehron Har tomonlama sheriklik to‘g‘risidagi shartnomani imzoladilar.

Bu bugungi kunda nimani anglatadi? Birinchi o‘rinda harbiy texnologiyalar almashinuvi. Rossiya Tehronga zamonaviy havo hujumidan mudofaa tizimlari va elektron kurash vositalarini yetkazib bermoqda. Bu shunchaki hamdardlik emas, bu to‘laqonli harbiy simbiozdir.

Xitoy

Pekin, har doimgidek, hammadan ham nafisroq va chuqurroq harakat qiladi. U uchun Eron shunchaki hamkor emas, balki asosiy energiya yetkazib beruvchi va “Buyuk ipak yo‘li”ning strategik tugunidir.

Xitoy Fors ko‘rfazi qirg‘oqlariga aviatashuvchi kemalarini yubormaydi, lekin uning 2026 yildagi roli koalitsiya uchun haqiqiy xavfga aylandi.
Birinchidan, bu — iqtisodiy yostiq. Pekin har qanday sanksiyalarni chetlab o‘tib, Eron neftini sotib olishda davom etar ekan, Tehronda uzoq davom etadigan urush uchun mablag‘ bo‘ladi.

Ikkinchidan, diplomatik “soyabon”. Xitoyning BMT Xavfsizlik Kengashidagi mavqei — bu G‘arbning Eron rejimini butunlay yo‘q qilishga qaratilgan urinishlarini to‘sib turuvchi asosiy siyosiy qalqondir.

Va eng muhimi — razvedka. G‘arb maxsus xizmatlarining ma’lumotlariga ko‘ra, Pekin Tehronga o‘z sun’iy yo‘ldoshlar guruhidan foydalanish imkonini bergan. Bu shuni anglatadiki, Eron real vaqt rejimida Isroil qo‘shinlarining harakatini, AQSH aviabazalaridagi faollikni va HHM tizimlarining joylashuvini ko‘rib turibdi. Xitoy amalda Eronga “yuqori texnologik ko‘zlar”ni taqdim etdi, bu esa Eron raketalarini hayratlanarli darajada aniq nishonga tegishini ta’minlamoqda.

Shimoliy koreya

“Kutilmagan o‘yinchilar”ni ham unutmaslik kerak. Shimoliy Koreya yillar davomida Eron bilan raketa texnologiyalari sohasida yaqindan hamkorlik qilib kelmoqda. 2026 yilgi sharoitda bu kanal ballistik raketalar zaxirasini to‘ldirish uchun katta ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.

Yakuniy xulosa

Keling, xulosa qilaylik. Joriy yilning mart oyi boshi shuni ko‘rsatdiki: Yaqin Sharqda shunchaki davlatlar emas, balki ikkita eng murakkab global tarmoq to‘qnash keldi.

Bir tomonda — Koalitsiya. AQSH va Isroil texnologik mushtni, Yevropa siyosiy qalqonni ta’minlamoqda. BAA va Saudiya Arabistoni kabi arab monarxiyalari esa mudofaaning oldingi chizig‘iga aylandi. Ammo bu ishtirokning bahosi ular uchun haddan tashqari yuqori bo‘ldi: Saudi Aramco terminallarining yonishi, Ras-Tannuraga berilgan zarbalar va Dubay aeroportlarining falaj holga kelishi bir haqiqatni isbotladi — bu urushda endi xavfsiz orqa front mavjud emas.

Ikkinchi tomonda esa — Eron va uning ittifoqchilari. Tehron bu ulkan “o‘rgimchak to‘ri”ning markazidir. Ishonchli vakillar (proksi-kuchlar) yerda asosiy jangni olib borayotgan bir paytda, Rossiya havoni yuqori texnologiyalar bilan himoya qilmoqda, Xitoy esa iqtisodiy tirgak va Eron raketalari uchun “sun’iy yo‘ldosh ko‘zlari”ni taqdim etmoqda.

Bu — yangi turdagi urush. Bu yerda kimdir hujum tugmasini bosadi, kimdir koordinatalarni yetkazadi, boshqasi esa buning uchun o‘z infratuzilmasi bilan tovon to‘laydi. Chegaralar yuvilib ketdi, neytralitet esa endilikda erishib bo‘lmas hashamatga aylangandek.

Global nizo shuni ko‘rsatdiki: Eronning “Qarshilik o‘qi”ni oddiy aviazarbalar bilan sindirib bo‘lmaydi. Biz “urushdan keyingi” yangi davrga qadam qo‘ymoqdamiz, unda xavfsizlikning eski qoidalari endi ishlamaydi.

Savol bitta: Kimning tarmog‘i chidamliroq chiqadi va kim bu global qarama-qarshilikda birinchi bo‘lib taslim bo‘ladi?