Eron mojarosi raqamli urushni boshlab berishi mumkin – ekspert ogohlantirdi

Jahonning yirik kiberxavfsizlik kompaniyalaridan biri Palo Alto Networks’ning Yevropa, Yaqin Sharq va Afrika bo‘yicha bosh xavfsizlik direktori Skott MakKinnon Yevropa va Janubiy Amerikada o‘tgan mobil texnologiyalar ko‘rgazmasi davomida o‘tkazilgan suhbatda Eron atrofidagi harbiy nizolar ko‘plab davlat tomonidan qo‘llanadigan “raqamli qo‘lyozma”larning ko‘payishiga olib kelishidan ogohlantirdi. Bu haqda “Euronews” xabar berdi.

Skottning aytishicha, harbiy to‘qnashuvlar faqat fizik qurollar bilan cheklanmaydi: bu borada raqamli infratuzilmalar va strategik tizimlar ham nishonga aylanadi. Shu kunlarda AQSH va Isroil tomonidan Eron ob’ektlariga berilgan zarba bilan birga xabar saytlari, mobil kalendar ilovalariga “hisoblash vaqti keldi” kabi tahdidli xabarlar chiqarilganligi hisobga olinmoqda.

Kiberxujumchilar allaqachon milliy va korporativ tarmoqlar uchun yangi strategiyalar ishlab chiqmoqda. Birlashgan Podshohlikning Milliy kiberxavfsizlik markazi Eronni Rossiya va Shimoliy Koreya bilan birga G‘arb infratuzilmasiga qarshi davlat tomonidan qo‘llanadigan raqamli hujumlarning asosiy tomonlaridan biri deb ko‘rsatib kelmoqda.

Xavfli infratuzilmalar qatoriga telekommunikatsiya tarmoqlari, energetika tizimlari va moliyaviy o‘tkazmalar kirishi mumkin. MakKinnon 60 foizga yaqin tashkilotlar ushbu siyosiy va harbiy nuqtai nazardan kuchayayotgan kiberxavfga qarshi o‘z strategiyalarini o‘zgartirganini aytgan. Uning fikricha, xavfsizlik uchun “aniq qoldirilgan belgilar” bilan cheklanib qolmaslik kerak: hujumlar tezkor va murakkab bo‘lgani uchun faol himoya mexanizmlari joriy etilishi shart.

Ma’lum bo‘lishicha, sun’iy intellektning rivojlanishi kiberxavfsizlikni yanada murakkablashtirmoqda. Jonivorlar kabi gapiruvchi, ayniqsa, SI tomonidan yaratilgan “deep fake” kontentlar va shaxsiy elektron pochta xabari kabi qurollar hujumchilarga inson shaxsiy ma’lumotlarini yengilgina qazib olish imkonini beradi.

MakKinnon standart xavfsizlik choralari yetarli emasligini urg‘ulagan. Tashkilotlar bir qancha qavatli autentifikatsiya, alohida aloqa kanallari va hatto “xavfsiz so‘zlar” kabi mexanizmlarni joriy etishi lozim. Uning ta’kidlashicha, SI qo‘llab-quvvatlagan fishing (aldovchi elektron xatlar) aniqlanishi avvalgidan ham qiyin, chunki ular inson tomonidan yozilgandek ko‘rinadi. Mana shu jihat ham xavfni kuchaytirmoqda: hujumchilar himoyadagi ayni texnologiyalardan ham foydalanib, himoya tizimlariga qarshi kuchli va tezkor vositalar ishlab chiqmoqda.

AQSH–Isroil–Eron urushi

Kecha, 28 fevral kuni Isroil kutilmagan vaqtda Eronga qarata havodan zarbalar yo‘lladi. Ushbu zarbalar Eronning muhim ob’ektlari – Prezident qarorgohi, davlat idoralari va yadro inshootlariga tekkani iddao qilinmoqda. Eronning “Mehr” axborot agentligi Tehrondagi Eron razvedka binosiga ham hujum qilinganini yozgan. Dastlabki manbalarga ko‘ra, Eronga o‘ttizdan ortiq raketalar yo‘llangan bo‘lishi mumkin.

Oradan biroz vaqt o‘tib Isroil Mudofaa kuchlari Eronga hujumni rasman tasdiqlagan. Shuningdek, Mudofaa vazirligi Isroil fuqarolaridan xavfsiz joyga yashirinishni so‘ragan. Mamlakatda shoshilinch ravishda favqulodda holat e’lon qilingan.

Shu orada AQSH Prezidenti Donald Tramp Eron bo‘yicha operatsiyalar haqida 8 daqiqalik bayonot bergan va unda Eronga qilingan hujumda AQSHning ishtirok etganini tasdiqlagan. Uning qayd etishicha, Eronga qilingan harbiy opreatsiyalar Amerika xalqini himoya qilish uchun amalga oshirilmoqda. U o‘z bayonotida eronliklarni amaldagi tuzumni ag‘darishga chaqirgan. Tramp Eron harbiy xizmatchilariga taslim bo‘lishni va buning evaziga “immunitet” olishni taklif qildi yoki “muqarrar o‘lim”ni tanlashlari mumkinligini aytgan.

Qolaversa, barcha voqealarni bir chetdan kuzatib turgan Eron sobiq valiahd shahzodasi Rizo Pahlaviy ham Eron xalqiga murojaat qilib, mamlakat uchun hal qiluvchi lahzalar kelganini ta’kidlagan. Shuningdek, u bu so‘nggi jang ekanini va unda Eron xalqi Islom Respublikasi tuzumi ustidan g‘alaba qozonishini ta’kidlagan.

Oradan ko‘p vaqt o‘tmay endi Eron Isroil davlati hududiga qarata zarba yo‘llashni boshladi.

Isroil Bosh vaziri Binyamin Netanyaxu ham hujumlarni tasdiqlab, bayonot bergan. Unga ko‘ra, Isroil va AQSHning Eronga qarshi qo‘shma operatsiyasi Eron terror rejimi keltirib chiqarayotgan tahdidni bartaraf etishga qaratilgan. Netanyaxu maxsus murojaatida so‘nggi 47 yil davomida Eron rahbariyati Isroil va AQSHga qarshi ochiq tahdidlar qilgan hamda mintaqada zo‘ravonlik siyosatini yuritganini aytgan.

Avvalroq, Eron davlat televideniyesi Xomanaiy Isroil va AQSH tomonidan o‘ldirilganini xabar qilgan edi. Eronning “Tasnim” axborot agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, u kecha, 28 fevral kuni ertalab o‘z ishxonasida o‘ldirilgan. Oyatullohning vafoti munosabati bilan mamlakat bo‘ylab 40 kunlik umumxalq motami va 7 kunlik umumxalq dam olish kunlari e’lon qilindi.

Shuningdek, Eron hududiga uyushtirilgan hujum chog‘ida Oyatullohning oila a’zolaridan to‘rt kishi – qizi, kuyovi, nabirasi va kelinlaridan biri ham halok bo‘lgan.

Qayd etish joiz, Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi Islom Respublikasi Oliy rahbari Oyatulloh Ali Xomanaiyning vafoti tasdiqlanganidan so‘ng, mamlakat “Qurolli kuchlari tarixidagi eng shiddatli hujum operatsiyasi” boshlanganini ma’lum qilgandi.

Shundan so‘ng, Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi mamlakat Isroil va AQSHga qarshi yangi hujumlar boshlanganini e’lon qildi.