Pingvinlar okean ifloslanishini baholashda yordam bera boshladi

Olimlar sayyoraning eng chekka hududlaridan birida ham PFAS – xavfli “abadiy kimyoviy moddalar”ni aniqladi. Toksik moddalarning izlari Argentina Patagoniyasidagi madadkor qushlar – Magellan pingvinlari yordamida topilgan. Bu haqda CNN xabar berdi. 

Qayd etilishicha, odatdagi laboratoriya usullari o‘rniga olimlar pingvinlarning o‘zidan “tirik tadqiqotchilar” sifatida foydalanishga qaror qilgan. 55 ta qushning oyog‘iga maxsus silikon sensorlar mahkamlangan, ular qushlar suzish va ov qilish jarayonida kimyoviy moddalar izini yig‘ib borgan.

Bir necha kundan keyin datchiklar yechib olinib, tahlil qilish uchun yuborilgan. Natija xavotirli bo‘lib chiqqan: namunalarning 90 foizdan ortig‘ida PFAS moddalari topilgan.

Gap “abadiy kimyoviy moddalar” sifatida tanilgan sintetik moddalar guruhi haqida ketmoqda. Ulardan kuyishga qarshi idishlar, suv o‘tkazmaydigan kiyimlar, qadoqlash materiallari, yong‘inni o‘chirish ko‘piklari va boshqa sanoat mahsulotlarini ishlab chiqarishda foydalaniladi. Muammo shundaki, PFAS tabiatda deyarli parchalanmaydi va odamlar hamda hayvonlar organizmida to‘planib borishi mumkin.

Ba’zi tadqiqotlar ushbu moddalarni onkologik kasalliklar xavfining oshishi, immunitet tizimi, qalqonsimon bez faoliyatining buzilishi va reproduktiv salomatlikka zarar yetishi bilan bog‘laydi.

Tadqiqotchilarda ayniqsa katta xavotir uyg‘otgan narsa shu bo‘ldiki, Patagoniyada ekologlarga anchadan beri ma’lum bo‘lgan eski turdagi PFAS emas, balki sanoatda ilgari “xavfsizroq” muqobil sifatida taqdim etilgan yangi kimyoviy birikmalar ham topilgan.

Olimlarning fikricha, bu natijalar ifloslanishning global miqyosda ekanini ko‘rsatmoqda. Hatto uzoq vaqt davomida inson oyog‘i yetmagan deb hisoblangan hududlar ham allaqachon sanoat kimyosining ta’siriga uchrab ulgurgan.

Shu bilan birga, tadqiqotchilar ushbu usulning o‘zini muhim yutuq deb atamoqda. Ifloslanishni o‘rganishning an’anaviy usullaridan farqli o‘laroq (bunda hayvonlardan qon yoki to‘qima namunalari olinadi), yangi texnologiya qushlarga deyarli hech qanday zarar yetkazmasdan ma’lumot yig‘ish imkonini beradi. Ish mualliflarining so‘zlariga ko‘ra, pingvinlar amalda okeandagi toksik moddalar tarqalishi xaritasini tuzishga o‘zlari yordam bergan. Bundan tashqari, ushbu usulni boshqa dengiz jonzotlari turlariga ham tatbiq etish mumkin, bu esa “abadiy kimyoviy moddalar” tarqalishini kuzatuvchi global monitoring tarmog‘ini yaratishga xizmat qiladi.