Yer iqlimi misli ko‘rilmagan beqarorlik davriga qadam qo‘ydi – BMT

Global iqlim misli ko‘rilmagan beqarorlik fazasiga kirdi: issiqxona gazlari konsentratsiyasi rekord darajaga yetdi, okeanlar jadal qizishda davom etmoqda, muz qoplamlari esa tez sur’atlar bilan qisqarmoqda. Bu haqda Jahon meteorologiya tashkilotining (JMT) yangi hisobotida aytiladi.

Hisobotga ko‘ra, 2015–2025 yillar kuzatuvlar tarixidagi eng issiq 11 yil bo‘ldi, 2025 yil esa havo harorati bo‘yicha katta ehtimol bilan ikkinchi yoki uchinchi o‘rinni egallaydi. O‘tgan yili harorat 1850–1900 yillardagi sanoatgacha bo‘lgan davrdan taxminan 1,43 daraja yuqori bo‘lgan.

Ortiqcha issiqlikning 91 foizidan ko‘prog‘ini yutadigan Jahon okeani qizishning yangi rekord darajasiga yetgan. So‘nggi ikki o‘n yillikda u har yili insoniyatning 18 yillik energiya iste’moli hajmiga teng energiyani o‘z ichiga to‘plamoqda. 2025 yilda okean yuzasining qariyb 90 foizi kamida bitta dengiz issiqlik to‘lqinini boshdan kechirgan.

Muz qoplamlari shiddat bilan qisqarishda davom etmoqda: Arktika dengiz muzlari 2025 yilda minimal yoki unga yaqin ko‘rsatkichlarga tushgan, Antarktika esa sun’iy yo‘ldosh kuzatuvlari tarixidagi uchinchi eng past natijani ko‘rsatgan. Islandiya va Shimoliy Amerikaning Tinch okeani sohillarida muzliklarning ommaviy yo‘qolishi qayd etilgan.

Jahon okeani sathi ko‘tarilishda davom etmoqda va u sun’iy yo‘ldosh o‘lchovlari boshlangan 1993 yildagiga nisbatan 11 santimetrga yuqori. Ekspertlarning ta’kidlashicha, bu jarayonlar asrlar davomida davom etadi, okeanning chuqurlikdagi harorati va kislotaliligidagi o‘zgarishlar esa ming yillar davomida qaytarilmas bo‘lib qoladi.

JMT birinchi marta ma’ruzaga Yerning energiya disbalansi ko‘rsatkichini – kirib kelayotgan quyosh energiyasi va chiqib ketayotgan issiqlik nurlanishi o‘rtasidagi farqni kiritgan. Bu disbalans 65 yillik kuzatuvlar davomidagi maksimal darajaga yetgan.

2025 yildagi ekstremal ob-havo – qurg‘oqchilik va bo‘ronlardan tortib, suv toshqini va o‘rmon yong‘inlarigacha – minglab odamlarning o‘limiga, millionlab jabrlanuvchilarga va milliardlab iqtisodiy yo‘qotishlarga olib keldi. Ma’ruzada iqlim bilan bog‘liq oziq-ovqat xavfsizligining yomonlashuvi, migratsiyaning kuchayishi va aholi salomatligining yomonlashuvi, jumladan, dengiz bezgagi tarqalishi va issiqlik stressining ortishi qayd etilgan.

“Urushlar davrida iqlim zarbalari yana bir haqiqatni ochib bermoqda: qazib olinadigan yoqilg‘iga qaramligimiz ham iqlimga, ham global xavfsizlikka putur yetkazmoqda. Bugungi ma’ruzani ogohlantirish bilan to‘ldirish kerak: iqlim xaosi tezlashmoqda va kechikish hayot bilan to‘lanishi mumkin”, deydi BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish. 

Eslatib o‘tamiz, avvalroq dunyodagi eng qadimgi aysberglardan biri A23a erib yo‘qolib borayotgani haqida xabar berilgan edi.