Эрон можароси рақамли урушни бошлаб бериши мумкин – эксперт огоҳлантирди

Жаҳоннинг йирик киберхавфсизлик компанияларидан бири Palo Alto Networks’нинг Европа, Яқин Шарқ ва Африка бўйича бош хавфсизлик директори Скотт МакКиннон Европа ва Жанубий Америкада ўтган мобил технологиялар кўргазмаси давомида ўтказилган суҳбатда Эрон атрофидаги ҳарбий низолар кўплаб давлат томонидан қўлланадиган “рақамли қўлёзма”ларнинг кўпайишига олиб келишидан огоҳлантирди. Бу ҳақда “Euronews” хабар берди.

Скоттнинг айтишича, ҳарбий тўқнашувлар фақат физик қуроллар билан чекланмайди: бу борада рақамли инфратузилмалар ва стратегик тизимлар ҳам нишонга айланади. Шу кунларда АҚШ ва Исроил томонидан Эрон объектларига берилган зарба билан бирга хабар сайтлари, мобил календар иловаларига “ҳисоблаш вақти келди” каби таҳдидли хабарлар чиқарилганлиги ҳисобга олинмоқда.

Киберхужумчилар аллақачон миллий ва корпоратив тармоқлар учун янги стратегиялар ишлаб чиқмоқда. Бирлашган Подшоҳликнинг Миллий киберхавфсизлик маркази Эронни Россия ва Шимолий Корея билан бирга Ғарб инфратузилмасига қарши давлат томонидан қўлланадиган рақамли ҳужумларнинг асосий томонларидан бири деб кўрсатиб келмоқда.

Хавфли инфратузилмалар қаторига телекоммуникация тармоқлари, энергетика тизимлари ва молиявий ўтказмалар кириши мумкин. МакКиннон 60 фоизга яқин ташкилотлар ушбу сиёсий ва ҳарбий нуқтаи назардан кучаяётган киберхавфга қарши ўз стратегияларини ўзгартирганини айтган. Унинг фикрича, хавфсизлик учун “аниқ қолдирилган белгилар” билан чекланиб қолмаслик керак: ҳужумлар тезкор ва мураккаб бўлгани учун фаол ҳимоя механизмлари жорий этилиши шарт.

Маълум бўлишича, сунъий интеллектнинг ривожланиши киберхавфсизликни янада мураккаблаштирмоқда. Жониворлар каби гапирувчи, айниқса, СИ томонидан яратилган “deep fake” контентлар ва шахсий электрон почта хабари каби қуроллар ҳужумчиларга инсон шахсий маълумотларини енгилгина қазиб олиш имконини беради.

МакКиннон стандарт хавфсизлик чоралари етарли эмаслигини урғулаган. Ташкилотлар бир қанча қаватли аутентификация, алоҳида алоқа каналлари ва ҳатто “хавфсиз сўзлар” каби механизмларни жорий этиши лозим. Унинг таъкидлашича, СИ қўллаб-қувватлаган фишинг (алдовчи электрон хатлар) аниқланиши аввалгидан ҳам қийин, чунки улар инсон томонидан ёзилгандек кўринади. Мана шу жиҳат ҳам хавфни кучайтирмоқда: ҳужумчилар ҳимоядаги айни технологиялардан ҳам фойдаланиб, ҳимоя тизимларига қарши кучли ва тезкор воситалар ишлаб чиқмоқда.

АҚШ–Исроил–Эрон уруши

Кеча, 28 февраль куни Исроил кутилмаган вақтда Эронга қарата ҳаводан зарбалар йўллади. Ушбу зарбалар Эроннинг муҳим объектлари – Президент қароргоҳи, давлат идоралари ва ядро иншоотларига теккани иддао қилинмоқда. Эроннинг “Mehr” ахборот агентлиги Теҳрондаги Эрон разведка биносига ҳам ҳужум қилинганини ёзган. Дастлабки манбаларга кўра, Эронга ўттиздан ортиқ ракеталар йўлланган бўлиши мумкин.

Орадан бироз вақт ўтиб Исроил Мудофаа кучлари Эронга ҳужумни расман тасдиқлаган. Шунингдек, Мудофаа вазирлиги Исроил фуқароларидан хавфсиз жойга яширинишни сўраган. Мамлакатда шошилинч равишда фавқулодда ҳолат эълон қилинган.

Шу орада АҚШ Президенти Дональд Трамп Эрон бўйича операциялар ҳақида 8 дақиқалик баёнот берган ва унда Эронга қилинган ҳужумда АҚШнинг иштирок этганини тасдиқлаган. Унинг қайд этишича, Эронга қилинган ҳарбий опреациялар Америка халқини ҳимоя қилиш учун амалга оширилмоқда. У ўз баёнотида эронликларни амалдаги тузумни ағдаришга чақирган. Трамп Эрон ҳарбий хизматчиларига таслим бўлишни ва бунинг эвазига “иммунитет” олишни таклиф қилди ёки “муқаррар ўлим”ни танлашлари мумкинлигини айтган.

Қолаверса, барча воқеаларни бир четдан кузатиб турган Эрон собиқ валиаҳд шаҳзодаси Ризо Паҳлавий ҳам Эрон халқига мурожаат қилиб, мамлакат учун ҳал қилувчи лаҳзалар келганини таъкидлаган. Шунингдек, у бу сўнгги жанг эканини ва унда Эрон халқи Ислом Республикаси тузуми устидан ғалаба қозонишини таъкидлаган.

Орадан кўп вақт ўтмай энди Эрон Исроил давлати ҳудудига қарата зарба йўллашни бошлади.

Исроил Бош вазири Биньямин Нетаньяху ҳам ҳужумларни тасдиқлаб, баёнот берган. Унга кўра, Исроил ва АҚШнинг Эронга қарши қўшма операцияси Эрон террор режими келтириб чиқараётган таҳдидни бартараф этишга қаратилган. Нетаньяху махсус мурожаатида сўнгги 47 йил давомида Эрон раҳбарияти Исроил ва АҚШга қарши очиқ таҳдидлар қилган ҳамда минтақада зўравонлик сиёсатини юритганини айтган.

Аввалроқ, Эрон давлат телевидениеси Хоманаий Исроил ва АҚШ томонидан ўлдирилганини хабар қилган эди. Эроннинг “Tasnim” ахборот агентлиги маълумотларига кўра, у кеча, 28 февраль куни эрталаб ўз ишхонасида ўлдирилган. Оятуллоҳнинг вафоти муносабати билан мамлакат бўйлаб 40 кунлик умумхалқ мотами ва 7 кунлик умумхалқ дам олиш кунлари эълон қилинди.

Шунингдек, Эрон ҳудудига уюштирилган ҳужум чоғида Оятуллоҳнинг оила аъзоларидан тўрт киши – қизи, куёви, набираси ва келинларидан бири ҳам ҳалок бўлган.

Қайд этиш жоиз, Эрон Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси Ислом Республикаси Олий раҳбари Оятуллоҳ Али Хоманаийнинг вафоти тасдиқланганидан сўнг, мамлакат “Қуролли кучлари тарихидаги энг шиддатли ҳужум операцияси” бошланганини маълум қилганди.

Шундан сўнг, Эрон Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси мамлакат Исроил ва АҚШга қарши янги ҳужумлар бошланганини эълон қилди.