Эронликлар ўз келажагини Паҳлавийга ишоняптими?

Эрон жамиятида жорий тузумга қарши норозилик кучайган сари сўнгги шоҳнинг ўғли Ризо Паҳлавий атрофидаги кайфият ҳам ўзгармоқда. Илгари халқаро доираларда сиёсий жиҳатдан жиддий қабул қилинмаган шахс сифатида кўрилган Паҳлавий бугун айримлар учун режимга ягона муқобил сифатида намоён бўлмоқда. Кўпчилик эронликлар учун у тор доирадаги сиёсий шахс эмас, балки ҳозирги ҳокимиятдан халос бўлиш имкони рамзига айланяпти. Бу ҳақда “Politico” нашри ёзди.

Сўнгги йилларда унинг жамоаси анча кескин услубни танлади. Онлайн ва офлайн майдонда рақибларга қарши ҳужумкор тактика қўлланиб, мухолифат ичидаги бошқа овозлар четга сурилмоқда. Танқидчиларнинг айтишича, бу ёндашув ҳатто диаспора ичида ҳам қўрқув ва зиддият уйғотган. Паҳлавий тарафдорлари энг кичик эътирозга ҳам кескин муносабат билдириши, фаолларга таҳдид қилиш ҳолатлари ҳақида гап-сўзлар тарқалган.

Шу билан бирга, Паҳлавийнинг нуфузи ўсмоқда. Исроил–Эрон зиддияти ва мамлакат ичидаги норозилик намойишлари ортидан унинг номи кўпроқ тилга олина бошлаган. Айрим кузатувчилар фикрича, бу ўсиш ташкилий кучдан кўра, жамиятнинг чуқур умидсизлиги билан боғлиқ: иқтисодий таназзул, сиёсий босим ва халқаро яккалик шароитида одамлар таниш ва тарихий рамзга суянишга мойил.

Паҳлавий ўзини демократия тарафдори сифатида кўрсатади, сиёсий зўравонликни қоралайди ва келажакдаги Эрон тақдири халқ иродасига боғлиқ бўлишини айтади. Бироқ унинг атрофидаги ҳаракат “ё у, ё режим” деган қарашни мустаҳкамлашга интилмоқда. Айрим таҳлилчилар бу стратегия мухолифатни бирлаштириши мумкинлигини, бошқалар эса бу келажакдаги бошқарув услуби ҳақида саволлар туғдиришини таъкидлайди.

Паҳлавий гуруҳи “Иқтисодий фаровонлик лойиҳаси” номли дастурни ҳам илгари сурган. Унда режим ағдарилганидан кейинги ўтиш даврида кучли марказлашган бошқарув назарда тутилади. Бу эса айрим фаолларни хавотирга солмоқда: тарих Эронда ҳокимият алмашинуви доим ҳам кутилган натижа бермаганини кўрсатган.

Ниҳоят, Паҳлавийнинг келажаги маълум маънода ташқи омилга боғлиқ. АҚШ Президенти Дональд Трамп Ислом Республикасига нисбатан босимни кучайтирган, аммо якуний йўл танлови очиқ қолмоқда. Паҳлавий эса Вашингтон қўллаб-қувватласа, ўзини Эрон тарихида янги саҳифа очувчи шахс сифатида кўришни истамоқда. Аммо бу умид – ҳали сиёсий эҳтимол, амалий воқелик эмас.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Вашингтон Эрон ядровий дастури бўйича босимни кучайтираётган бир пайтда минтақадаги ҳарбий ҳозирликни сўнгги ўн йилликлардаги энг юқори даражага олиб чиққани ҳақида айтилган эди.