“Очофат” Трамп

Ҳали Венесуэладаги тўс-тўполоннинг чоғи совимасдан АҚШ келгусидаги даъволари қаерга эканлигини очиқчасига эълон қилмоқда. АҚШ Презеденти Дональд Трампнинг ваколатга қайтганидан бери нафси ҳакалак отиб бир қараса Лотин Америкаси мамлакатларига, яна бир қараса Гренландияга, кези келса, Канадага ҳам қизиқиш билдириб кўрмоқда. АҚШнинг сўнги ҳаракатларидан сўнг ҳамманинг юрагига ғул-ғула оралади, кеча Венесуэланинг бошига тушган калтак, эртага яна кимларнинг пешонасини ёриши мумкин, номаълум.

Кейинги бекат Боготами?

Дональд Трампнинг барча ҳаракатларини оқлаш воситаси бўлган наркотерроризм ҳақида гап кетганда Оқ уй томонидан Венесуэла билан бирга кўпинча унинг чегарадош қўшниси Колумбия ва уни бошқараётган Густаво Петро маъмурияти ҳам эсланади. Шу йилнинг 3 январь куни Венесуэладаги ҳарбий операциядан кейин шубҳасиз Боготада ҳам жиддий силкиниш бўлиб ўтди. АҚШга қарши бирлашишнинг ташаббускорларидан бирига айланган Густаво бутун дунёни Трамп маъмуриятини жавобгарликка тортишга чақирмоқда. Николас Мадуронинг ўғирланиши борасида илк танқидий муносабатни ҳам айнан у билдирган эди.

Ўтган давр мобайнида ҳақиқатдан ҳам наркотик муаммосига жиддий ўралашиб қолган, бир вақтлар машҳур Пабло Эскобар каби гиёҳванд модда сотувчиси учун ватан бўлган Колумбия бугун ҳам бу муамодан қутулолгани йўқ. Ҳозирги кунда ҳам кокаин етиштиришда биринчиликни ҳеч кимга бермай келаётган ушбу давлатда йилига 3000 тоннадан ортиқ гиёҳванд модда ишлаб чиқарилади. Замонавий кўрсаткичлар рекордларни янгилашда давом этмоқда. Ҳукумат томонидан картелга қарши курашилаётгани ва муваффақиятли операциялар ҳақида қанча бонг урилмасин, халқаро статистикада натижа ҳеч ҳам кўринаётгани йўқ.

Бошиданоқ Трампнинг танқидларига қўрқмасдан кескин жавоблар берувчи Густаво Трампнинг кейинги нишони бўлиши эҳтимоли йўқ эмас. Сабаби, Трамп 4 январь куни журналистлар билан Air Force One самолёти бортидаги суҳбат чоғида Петрони гиёҳванд моддалар ишлаб чиқаришда айблади ва уни ағдариш бўйича операция ўтказилиши мумкинлигини истисно этмади.

“Колумбия ҳам жуда оғир аҳволда, мамлакатни кокаин ишлаб чиқаришни ва уни АҚШга сотишни ёқтирадиган касал одам бошқаряпти ва у бу иш билан узоқ шуғуллана олмайди”, деган Трамп. 

Ўз навбатида АҚШ раҳбари Венесуэла Президенти билан содир бўлганига ўхшаш сценарий такрорланиши мумкинлигини инкор этмаган. Албатта, буни фақат дағдаға дейиш мумкин, аммо Колумбия ҳам яхшигина нефть захираларига эга эканини инобатга олсак, таҳдидлар фақат сўзда қолиб кетмаслиги эҳтимоли юқори. Трамп ҳам бу борадаги мақсадларини яширгани йўқ.

“Бу яхши. Бу нархларни туширади. Бу мамлакатимиз учун фойдали”, дея қўшимча қилган Трамп.

Шунингдек, Трампдан бу гаплар Колумбияга қарши операция эҳтимолини англатадими, деб сўралганда, у: “Ёмон эшитилмайди”, деб жавоб берган.

Бунга жавобан Колумбия раҳбари доимгидек ўз услубида, Х ижтимоий тармоғида жавоб қайтарди.

“Колумбияда суд ҳокимияти менга бўйсунмайди, у мендан мустақил ва асосан мухолифатимиз томонидан назорат қилинади. Агар сиз мафия ва кокаин савдоси ҳақида билмоқчи бўлсангиз, Колумбия суд архивларига қарашингиз кифоя. Шу сабабли Трампнинг баёнотларини қатъиян рад этаман: сўнгги 50 йил ичида, на ўтмишда ва на ҳозир менинг исмим гиёҳванд моддалар савдоси билан боғлиқ бирорта суд ишида тилга олинган. Менга туҳмат қилишни бас қилинг, жаноб Трамп. Қуролли курашдан, кейин эса Колумбия халқининг тинчлик учун курашидан чиққан Лотин Америкаси Президенти билан бундай оҳангда гаплашиб бўлмайди”, дея ёзган Петро. 

АҚШга қарши кескин муносабат билдираётган Колумбия Венесуэладан кейинги режа бўлиши мумкинми, бу мубҳам савол. Аммо, кутилмаган қарорларни севувчи Трампдан эҳтиёт бўлиш керак.

“Гренландияни сотинглар”

Гренладия ؘ– дунёдаги энг катта орол. Аслида Европадаги кичикгина Дания давлатига қарашли ушбу улкан орол Трамп учун доимо қизиқ бўлган. Ваколатининг биринчи муддатидаёқ ушбу ҳудудни аннекция қилиш ғоялари билан чиққан Дональд Трамп ҳозирда ҳам фикрини ўзгартирмаган кўринади. 4 январь куни Трамп Air Force One самолёти бортида журналистлар билан суҳбат чоғида Гренландияни сотиб олиш ёки аннекция қилиш қарорини яна бир бор ўртага ташлади.

“Гренландия бизга миллий хавфсизлик нуқтаи назаридан керак. У жуда стратегик ҳудуд. Ҳозир у ерда Россия ва Хитой кемалари тўлиб ётибди. Гренландия – миллий хавфсизлик масаласи… Дания Гренландияни ҳимоя қила олмайди. Улар яқинда хавфсизликни кучайтирдик деб, атиги битта қўшимча итли чана қўшишди. Бу кулгили”, дейди Трамп журналистларга.

Албатта, бундай очиқ билдирилган фикрлар Дания маъмуриятига ёқмади ва бу қарорни Гренландия Бош вазири Йенс-Фредерик Нильсен кескин қоралаб, буни “хомхаёл” деб айтди.

“Бошқа босим бўлмасин. Бошқа шама ва киноялар бўлмасин. Аннекция ҳақидаги хомхаёлларга чек қўйилсин. Биз мулоқотга тайёрмиз. Биз муҳокамаларга тайёрмиз. Лекин, бу тўғри йўллар орқали ва халқаро ҳуқуқни ҳурмат қилган ҳолда амалга оширилиши керак”, дейди Гренландия Бош вазири.
Бош вазир ўз баёнотида Дания (таркибда Гренландия ҳам бор) НАТО аъзоси эканини ва у альянснинг хавфсизлик кафолати остида эканлигини қўшимча қилган. Яъни, НАТО Низомига кўра, ташкилот аъзоси бўлган бирор бир давлатга ҳужум қилиш умумий ҳарбий сафарбарлик билан жавоб қайтарилади. Демакки, НАТО аъзоси бўлган АҚШнинг бошқа бир аъзосига ҳужум қилиши бу ташкилот уставининг бузилиши ҳисобланади.   Шунингдек, АҚШнинг Гренландия оролига кириш ҳуқуқини берувчи мудофаа битими аллақачон мавжудлигини ҳам таъкидлаган.

Хуллас, АҚШнинг 47-президенти Дональд Трамп тарихга босқинчи сифатида кирмоқчи кўринади. “АҚШни қайта буюк қилиш” (МАГА) ҳаракатини Трамп қандай тасаввур қилаётгани баҳсли, аммо унинг дастлабки аломатлари хавфли кўринмоқда.