Туркиялик машҳур тарихчи ва ёзувчи Илбер Ортайли вафот этди

Бугун, 13 март куни Туркиянинг машҳур тарихчи профессори, доктор Илбер Ортайли 78 ёшида оғир хасталик оқибатида ҳаётдан кўз юмди. Бу ҳақда “Milliyet” хабар қилди. 

Маълум қилинишича, Ортайли соғлиқ билан боғлиқ муаммолар сабаб 6 кун давомида интенсив терапия (реанимация) бўлимида даволанган. Соғлиғидаги муаммолар туфайли у бир муддат Коч университети шифохонасининг реанимация бўлимида кузатув остида бўлган. 78 ёшли Ортайлининг аҳволи оғирлашгани сабабли кеча, 12 март куни у сунъий нафас олдириш (интубация) жараёнига олинган.

Илбер Ортайлининг соғлиғидаги муаммолар аслида ўтган йилнинг январь ойида бошланган. У простата билан боғлиқ муаммо сабаб шифохонага ётқизилган, операциядан сўнг аҳволи яхшиланиб, уйига жавоб берилган. Бироқ бу жараён унинг иммун тизимига таъсир қилган. Шунингдек, олим қандли диабет билан ҳам оғриган. У ҳафтанинг уч кунида диабет бўйича муолажа олиб борган. Простата касаллиги билан бирга диабет ҳам унинг организмига қўшимча юк берган ва танасида жиддий чарчоқ пайдо бўлишига сабаб бўлгани айтилмоқда.

Жорий йил 6 март куни соғлиғи ёмонлашиб, Истанбулдаги Топкапи ҳудудидаги шифохонага олиб борилган. Бу маълумот дастлаб жамоатчиликка ошкор қилинмаган. Кейинчалик бу хабар маълум бўлиб, бутун Туркия аҳолисида хавотир уйғотган.

Илбер Ортайли

У 1947 йил 21 май куни Австриянинг Брегенз шаҳрида қрим-татар оиласида туғилган. Икки ёшида оиласи билан бирга Туркияга кўчиб келган.

Илбер Ортайли 1970 йилда Анқара университетининг Тил ва тарих-география факультети Тарих бўлимини тамомлаган. Шунингдек, Чикаго университетида магистратура босқичини тамомлаган. 1974 йилда “Ислоҳотдан кейин маҳаллий бошқарувлар” мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилган, 1979 йилда эса “Усмонли империясида немис таъсири” мавзусидаги тадқиқоти билан доцент унвонини олган.

1982 йилда университетларга қўлланган сиёсий чекловларга норозилик билдириб, лавозимидан истеъфо берган ва кейинги йилларда Вена (Австрия), Берлин (Германия), Париж (Франция), Принстон (АҚШ) каби кўплаб шаҳарларда дарс ва илмий маърузалар берган. 1989 йилда Туркияга қайтиб, профессор бўлган ва Анқара университетида Давлат бошқаруви тарихи кафедрасига раҳбарлик қилган. Кейинчалик Галатасарой ва Билкент университетларида фаолият юритган. Вафотидан олдин Истанбул шаҳридаги Галатасарой университетида Турк ҳуқуқи тарихидан, MEF университетида Ҳуқуқ тарихидан дарс берган.

2005-2012 йилларда Топкапи саройи музейи директори сифатида ишлаган. У кўплаб халқаро илмий ташкилотлар аъзоси бўлиб, бир неча тилларни мукаммал билади. 2004 йилда TRT 2 телеканалида бошланган ва кейинчалик TRT Тürk да “Ilber Ortayli ila” номли ҳужжатли дастури олиб борган. NTV каналида “Ilber Ortayli bilan tarih darslari” дастурини тайёрлаган. 2024 йил октябрь ойидан бошлаб TV100 каналида дастур олиб борган.

Мақолалари ва китоблари

2000 йилдан “Milliyet” газетасида, шунингдек, “Atlas Tarih” ва “Doğu Batı” журналларида чиқишлар қилиб келган. Бир муддат “Popüler Tarih”, “Tarih ve Toplum” журналларида ва “Habertürk” газетасининг тарихий иловасида ҳам мақолалари чиқиб турган. 2000 йилда унинг “Усмонийлар империясида иқтисодий ва сиёсий ўзгаришлар” номли китоби нашр этилган. Китоб 52 та мақоладан иборат бўлиб, Усмонли давридаги иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар, шаҳарлар, бошқарув, дин, Россия–Туркия ва Австрия–Усмонли муносабатлари ҳамда модернизация мавзуларини қамраб олади. Унинг кутубхонасида тахминан 30 минг китоб бор, шундан 5 мингини Галатасарой университетига совға қилган.