Pentagon harbiy harakatlarni qayta boshlashga tayyor – NYT

AQSH Mudofaa vazirligi (Pentagon) Eronga qarshi harbiy harakatlarni qayta boshlashga tayyor, ammo Prezident Donald Tramp shoshilmayapti. Bu haqda “The New York Times” xabar berdi. 

Kecha, 8 aprel kuni ertalab Pentagonda AQSH Mudofaa vaziri Pit Xegset so‘nggi besh hafta ichida eronliklar “tahqirlangani va ruhiyati tushirilganini” hamda Qo‘shma Shtatlar mamlakatning yadroviy zaxiralariga – ishontirish yoki kuch ishlatish yo‘li bilan kirish imkoniga ega bo‘lishini aytdi.

Shtab boshliqlari birlashgan qo‘mitasining vazminroq raisi, general Den Keyn jurnalistlarga Amerika kuchlari Yaqin Sharqda qolishini va “agar buyruq berilsa yoki zarurat tug‘ilsa, harbiy operatsiyalarni so‘nggi 38 kun ichida tezlik va aniqlik bilan qayta boshlashga tayyorligini” ma’lum qildi.

“Biroq Donald Tramp seshanba kuni e’lon qilgan nozik o‘t ochishni to‘xtatish rejimi boshlanganidan bir necha soat o‘tgach, shu narsa ayon bo‘ldiki, muzokaralar muvaffaqiyatsizlikka uchragan taqdirda harbiy harakatlarni qayta tiklash harbiy jihatdan mumkin bo‘lgan variant bo‘lsa-da, bu Tramp uchun siyosiy jihatdan unchalik to‘g‘ri tanlov emas. Muzokaralar juma kuni Islomobodda boshlanishini hisobga olsak, eronliklar ham buni tushunib turishibdi”, deyiladi xabarda.

Nashrning yozishicha, agar Hormuz bo‘g‘ozi orqali yetkazib berish haqiqatda qayta tiklansa, allaqachon taxminan 14 foizga arzonlashgan va bir barreli 95 dollar atrofida bo‘lib turgan Brent markali neft narxi pasayishda davom etishi mumkin. Benzin narxlari ham, ehtimol, uning ortidan tushadi, garchi hech kim ularning urushdan oldingi darajaga qaytishini kutmayotgan bo‘lsa-da. Asosiy fond indeksi 2 foizdan ko‘proqqa ko‘tarildi.

Aynan mana shunday muvaffaqiyat ko‘rsatkichlari Tramp uchun muhim ahamiyatga ega. U tushunadiki, agar Vashington va Tehron o‘rtasida o‘nlab yillar davomida mavjud bo‘lgan kelishmovchiliklarning uzun ro‘yxati bo‘yicha yakuniy kelishuvga erishilmasdan, ikki haftalik sulh 21 aprel kuni tugasa ham, harbiy harakatlarni qayta boshlashning siyosiy xavflari yuqori, ayniqsa yaqinlashib kelayotgan oraliq saylovlar va Xitoy yetakchisi Si Szinpin bilan bo‘ladigan sammit fonida.

“Ushbu muzokaralarning sulhni uzaytirishi mumkin bo‘lgan o‘ziga xos jihati shundaki, hozirda AQSH va Eron o‘rtasida o‘ziga xos “o‘zaro kafolatlangan yo‘q qilish” vaziyati mavjud. AQSH istalgan vaqtda harbiy operatsiyalarni qayta boshlashi mumkin. Ammo eronliklar Hormuz bo‘g‘oziga hujum qilish tahdidi bilan javob bera olishlarini ko‘rsatishdi, bu esa neft va o‘g‘it narxlari uchun oldindan aytib bo‘ladigan oqibatlarga olib keladi va bular Prezident juda yaxshi xabardor bo‘lgan ta’sir richaglaridir”, deydi amerikalik taniqli ekspert Syuzanna Maloni.

“The New York Times”ning yozishicha, Trampning o‘zi “Eronga ekskursiya” deb atagan jarayonda yo‘l qo‘yilgan jiddiy xatolarning aksariyati operatsiyaning boshida sodir etilgan. U 28 fevraldagi zarbalardan oldin o‘zining yaqin ittifoqchilari bilan maslahatlashmagan va keyinchalik ularning qo‘llab-quvvatlashga qiziqish bildirmaganidan hayratda qolgan.

Konflikt boshida e’lon qilingan ba’zi maqsadlar, jumladan, Eron xalqini diniy ulamolar va Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusiga qarshi chiqishga undashga bo‘lgan urinishlar tezda to‘xtatildi.

Fors ko‘rfazi mamlakatlari oldindan ogohlantirilmagan va Eronning raketa zarbalari boshlanganda neft platformalaridan tortib, suvni chuchuklashtirish qurilmalarigacha amalda himoyasiz qolgan. Kongress jarayondan chetlatilgan, MAGA tarafdorlari bazasi bo‘linib ketgan va hatto Kapitoliy tepaligidagi Eron bo‘yicha qat’iy pozitsiyadagi ba’zi shaxslar ham urushning qiymatidan – kuniga taxminan 1 milliard dollar va ma’muriyat vakillari hisobot bermayotganidan norozilik bildirgan. Bu zarar allaqachon yetkazilgan va agar Tramp yana harbiy harakatlarni qayta boshlash bilan tahdid qilsa, bularning barchasi unga bosim o‘tkazadi.

Xegset Trampning Eronga qarshi harbiy operatsiyaga qaytishga tayyorligining ehtimoliy asosiy sinovini ko‘rsatib o‘tdi. Kecha, 8 aprel kuni Pentagonda jurnalistlar oldida chiqish qilar ekan, u muzokaralarning natijalaridan biri Eronning yer ostida, asosan Isfahondagi yadroviy ob’ektda saqlanayotgan, deyarli qurol darajasigacha boyitilgan 970 funt urandan voz kechishga roziligi bo‘lishi kerakligini aytgan.

“Ular uni yo bizga topshiradi, yoki biz uni o‘zimiz olamiz”, deydi Xegset boyitilgan material haqida. 

Amaldagi va sobiq qo‘mondonlarning so‘zlariga ko‘ra, bunday operatsiya kamida yuzlab AQSH Maxsus operatsiya kuchlari jangchilarining ishtirokini talab qiladi va katta yo‘qotishlar xavfi bo‘ladi.