Трамп Венесуэлага уруш очди

Бугун, 3 январ куни тонгда АҚШ анчадан бери тайёрланаётган мақсади йўлида Венесуэлада махсус операция ўтказди. Ушбу операция давомида Венесуэла Президенти Николас Мадуро ва унинг рафиқаси қўлга олиниб, мамлакатдан олиб кетилди.

Хўш, бунгача юз берган воқеалар ривожи қандай бўлган эди?

2020 йилда, яъни Доналд Трампнинг биринчи президентлик давридаёқ АҚШ 2013 йилдан бери ҳокимият тепасида турган Мадурони наркотерроризм ва мамлакатга кокаин олиб кириш мақсадида фирибгарлар билан тил бириктиришда айблаган. Ўшанда Венесуэла Президентига нисбатан “адолат қарор топишига олиб келадиган маълумот учун” АҚШ 15 миллион доллар таклиф қилган, кейин бу сумма 25 миллион долларга оширилган.

2024 йилнинг июлида Мадуро мамлакатдаги президентлик сайловларида ғалаба қозонганини эълон қилди ва учинчи муддатга қайта сайланди. Мухолифатга кўра, Эдмундо Гонсалес 70 фоиздан ортиқ овоз тўплаган ҳолда ғалаба қозонди. Мухолифат сайлов участкаларининг 80 фоиздан ортиғининг протоколларини эълон қилди, бу эса Гонсалес сайловда сезиларли фарқ билан ғалаба қозонганини кўрсатди. Мадурони ғолиб деб эълон қилган Миллий сайлов кенгаши эса протоколларни эълон қилмаган. Мухолифат эса бу натижаларни сохталаштирилган деб ҳисоблашини билдирган. Шундан сўнг мамлакатда оммавий норозиликлар бошланди.

Кейинчалик АҚШ ҳукумати президентлик сайлови якунлари “Венесуэла халқининг иродасини акс эттирмайди” дея баёнот берди. АҚШда ғолиб сифатида мухолифат етакчиси Эдмундо Гонсалес Уррутия тан олинган. Бундан ташқари, 2024 йил кузда АҚШ ҳукумати Мадуронинг самолётини мусодара қилди. Венесуэлада эса бу ҳаракат «қароқчилик» деб баҳоланди.

Ўтган йили январда эса АҚШ Президенти Доналд Трамп иккинчи марта лавозимга келди. Шундан кейин у кенг кўламли наркотрафикка қарши курашиш режаларини эълон қилди. Бу йўналишдаги нишонлардан асосийси сифатида 12 йилдан бери Николас Мадуро режими томонидан бошқарилаётган Венесуэла бўлди.

2025 йилнинг августида эса АҚШ Николас Мадурони ҳибсга олишга ёрдам берадиган маълумот учун 50 млн доллар мукофот ваъда қилди. АҚШ Бош прокурори Пем Бонди очиқчасига Мадурони “хориждаги террорчилик ташкилотлари”дан фойдаланиб, АҚШга ўлимга олиб келувчи наркотиклар ва «зўравонлик» кириб боришига сабаб бўлаётганликда айблади. Орадан кўп ўтмай, августнинг охирида АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари еттита кемани “наркотрафикка қарши кенгайтирилган операция” доирасида Кариб ҳавзасининг жанубий қисмига – Венесуэла яқинига юборди. Сентябрь ўрталарида эса АҚШ илк бор Венесуэладан АҚШ томонга ҳаракатланаётган қайиққа зарба берди. Худди шундай амалиётлар ҳозирги давргача бир неча марта амалга оширилди.

2025 йилнинг ноябрида Доналд Трамп муҳим баёнот билан чиқиб, АҚШ-Венесуэла уруши эҳтимолини шубҳа остига олди, аммо Николас Мадуронинг мамлакат раҳбари сифатидаги кунлари саноқли қолганини айтди. 

“Мен бунга шубҳа қиламан. Менимча, ундай эмас. Лекин улар бизга жуда ёмон муносабатда бўлишди, нафақат гиёҳванд моддалар билан – улар биз хоҳламаган юз минглаб одамларни мамлакатимизга олиб киришди”, дея таъкидлаган Оқ уй раҳбари.

Шунингдек, Мадуро яқинда ҳозирги лавозимини тарк этадими ёки йўқми, деган саволга ҳеч икикиланишсиз «ҳа» дея жавоб берган.

“Мадуро Президент сифатидаги сўнгги кунларини яшамоқда”, деган эди ўшанда Трамп.

Шу орада оммавий ахборот воситалари АҚШ Мадурога Россияга қочишга имкон бергани ҳақида хабарлар тарқатди. Бироқ Венесуэла Президенти билан бу воқеа содир бўлмади. Чунки бугун, 3 январ куни Венесуэла пойтахти Каракасда портлашлар содир бўлди. Шаҳарнинг йирик ҳарбий база жойлашган жанубий қисмида электр таъминоти узилди. Кейинроқ эса Доналд Трамп Венесуэладаги қатор объектларга, жумладан, ҳарбий нишонларга зарбалар бериш ҳақида буйруқ бергани маълум бўлди. Кўп ўтмай Трамп ўзининг Трутҳ Сосиал ижтимоий тармоғида шахсан баёнот билан чиқиб, Венесуэла Президенти Николас Мадуро ва унинг рафиқаси қўлга олиниб, мамлакатдан олиб чиқиб кетилганини маълум қилди.

“Президент Николас Мадуро ва унинг рафиқаси қўлга олиниб, мамлакатдан олиб кетилган. Ушбу операция АҚШ ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари билан ҳамкорликда ўтказилди. Тафсилотлар кейинроқ эълон қилинади”, дейди Трамп Трутҳ Сосиал тармоғида. 

АҚШ Давлат котиби ўринбосари Кристофер Ландау ҳам воқеа юзасидан муносабат билдириб, Николас Мадуро ўз жиноятлари учун адолат олдида жавоб бериши кераклигини айтди.

“Венесуела учун янги давр. Золим йўқ бўлиб кетди”, деди у.

ОАВга кўра, Николас Мадуро АҚШ армиясининг «Дельта» махсус бўлинмаси жангчилари томонидан қўлга олинган.

“Манбаларимнинг хабар беришича, Венесуэла Президенти Николас Мадуро АҚШ Қуролли кучларининг махсус элита бўлинмаси – Дельта Форсе томонидан қўлга олинган”, дейди журналист.

Маълумот учун, «Дельта» – АҚШ Мудофаа вазирлиги томонидан ташкил этилган 1-махсус оператив отряд бўлиб, у 1970 йилларнинг охирида тузилган. Ушбу бўлинма АҚШнинг деярли барча йирик ҳарбий амалиётларида иштирок этган. Хусусан, 1989 йилда «Дельта» Панамада ўтказилган операцияда қатнашган. Ўшанда АҚШ наркотрафикка қарши кураш баҳонасида Панама Президенти Мануэл Норегани ҳокимиятдан ағдариб ташлаган.

Президенти асирга олинган Венесуэла Ташқи ишлар вазирлиги бўлиб ўтган воқеалардан сўнг АҚШнинг ўз мамлакатига қарши очиқчасига тажовузини қоралади.

“Венесуэла Боливар Республикаси Америка Қўшма Штатларининг амалдаги ҳукумати томонидан Венесуэла ҳудуди ва аҳолисига қарши республика пойтахти Каракас шаҳрининг фуқаролик ва ҳарбий ҳудудларида, шунингдек, Миранда,  Арагуа ва Ла-Гуайра штатларида амалга оширилган очиқчасига ҳарбий тажовузни рад этади, қоралайди ва халқаро ҳамжамиятга эълон қилади”, дейилади баёнотда.

Мамлакат Ташқи ишлар вазирлиги ушбу ҳаракат Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Низомини қўпол равишда бузиш, шунингдек, тинчлик ва халқаро барқарорликка, хусусан, Лотин Америкаси ва Кариб денгизида таҳдид солишини ва миллионлаб одамларнинг ҳаётини жиддий хавф остига қўйишини таъкидлайди.

“Бу ҳужумнинг мақсади Венесуэланинг стратегик ресурсларини, хусусан, унинг нефть ва минералларини тортиб олиш ва мамлакатнинг сиёсий мустақиллигини мажбуран бузишга уринишдан бошқа нарса эмас. Бу амалга ошмайди”, дейилади вазирлик баёнотида.

Шунингдек, мамлакат Мудофаа вазири Владимир Падрино Лопес АҚШ Венесуэланинг аҳоли яшаш пунктларига зарбалар берганини айтди. Унинг қўшимча қилишича, эҳтимолий қурбонлар, жароҳатлар ва етказилган зарар миқдори ҳақидаги маълумотлар аниқланмоқда.

“Боливар миллий қуролли кучлари бутун халқаро ҳамжамиятга бугун, 3 январ куни эрта тонгда Венесуэла халқи Америка Қўшма Штатлари ҳукумати томонидан энг жиноий ҳарбий тажовузга учраганини эълон қилди. Ҳозирда ярадорлар ва ҳалок бўлганлар ҳақида маълумот тўпланмоқда”, дейди вазир.
АҚШнинг Венесуэлага ҳужумига биринчилардан бўлиб Колумбия Президенти Густаво Петро муносабат билдирди. У бутун дунёни бўлаётган воқеаларга эътибор қаратишга чақириб, БМТни тезкор йиғилиш ўтказишга чорлади.

Шунингдек, Россия Федерацияси Ташқи ишлар вазирлиги АҚШнинг Венесуэлага қилган ҳужумини муҳокама қилиб, бу жуда ташвишли ва қораланадиган ҳолат эканини маълум қилди.  ТИВ баёнотида айтилишича, бундай ҳаракатларни оқлаш учун ишлатилган баҳоналар асоссиз. Мафкуралаштирилган нафрат ишбилармонлик прагматизми, ишонч ва башорат қилиш муносабатларини ўрнатишга тайёрлик устидан ғалаба қозонди.

“Вужудга келаётган вазиятда, энг аввало, янада кучайишига йўл қўймаслик, муаммолардан чиқиш йўлини мулоқот орқали топишга интилиш муҳимдир. Биз бир-бирига эътирози бўлиши мумкин бўлган барча ҳамкорлар ўзаро муаммоларни ҳал қилиш йўлларини мулоқот ечимлари орқали излашлари керак, деб ҳисоблаймиз. Биз уларни бу йўналишда қўллаб-қувватлашга тайёрмиз”, дейди Россия ТИВ.

Расмий Москвага кўра, Лотин Америкаси 2014 йилда эълон қилганидек, тинчлик ҳудуди бўлиб қолиши керак. Венесуэлага эса ташқаридан ҳеч қандай бузғунчи, айниқса, ҳарбий аралашувсиз ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқи кафолатланиши керак.

“Венесуэла халқи билан бирдамлигимизни, унинг Боливар раҳбариятининг мамлакат миллий манфаатлари ва суверенитетини ҳимоя қилишга қаратилган сиёсатини қўллаб-қувватлашимизни тасдиқлаймиз”, дейди ТИВ

Баёнотда Россия Венесуэла ҳукумати ва Лотин Америкаси мамлакатлари раҳбариятининг БМТ Хавфсизлик Кенгаши йиғилишини зудлик билан чақириш тўғрисидаги баёнотини қўллаб-қувватлаши билдирилган. 

Бўлиб ўтган воқеалардан сўнг Мадуронинг тақдири номаълумгича қолмоқда. “The New York Times ” Венесуэла ҳукумати мамлакат Президентининг қаердалигини билмаслигини ёзмоқда. Тез орада АҚШ Президентинибг Флоридадаги қароргоҳида матбуот анжумани бўлиб ўтади ва шунда воқеалар тафсилоти оммага эълон қилиниши кутилмоқда.