Japarov ham sobiq prezidentning ayblovini rad etdi

north_east

“To‘qtag‘ul”da suv kam. Energetika vaziri qish juda og‘ir bo‘lishini aytdi

Prezident Sadir Japarov sobiq prezident Almazbek Atamboyevning energetika va tog‘-kon sanoati haqidagi bayonotlariga izoh berib, ayblovlarni rad etdi. Bu haqda u “Kabar” axborot agentligiga bergan intervyusida so‘z ochdi.

Mamlakat energetika tizimining holati bo‘yicha batafsil hisob-kitoblarni taqdim etar ekan, Japarov energetika tizimida o‘nlab yillar davomida qarzdorlik to‘planib kelgani, biroq aynan 2010-2020 yillar oralig‘ida u juda yuqori darajada o‘sganini ta’kidladi: 20 yil avval qarz 13,6 milliard somni tashkil etgan bo‘lsa, keyingi o‘n yil ichida u 123 milliardga oshgan.

2020 yilning oktyabr oyiga kelib jami qarz 137 milliard somga yetdi va bu, Prezidentning so‘zlariga ko‘ra, energetika sohasini amalda bankrotlik yoqasiga olib kelgan. Uning aytishicha, 2021 yildan buyon hukumat tomonidan 112 milliard som to‘langan bo‘lsa, qolgan 25 milliard som keyingi yilda to‘lanishi rejalashtirilgan.

Sadir Japarovga ko‘ra, mamlakat energetika tizimi avvalgi hokimiyatlarning boshqaruv qarorlari tufayli bankrotlik yoqasida edi.

“Energetika tizimi inqiroz yoqasiga olib kelingan bo‘lsada, Atamboyev uni butunlay botqoqlikka botirdi. Bu shuni anglatadiki, tizim tizzagacha yoki bo‘yin chuqurligiga emas, balki butunlay cho‘kib ketgan”, dedi u.

Prezident konchilik masalasiga to‘xtalar ekan, mamlakatda faqat ikkita fermer xo‘jaligi qonuniy faoliyat yuritayotganini ta’kidladi: Kemin va Qambarota GES-1. Uning tushuntirishicha, “Kemin” fermer xo‘jaligi Rossiyadan Qozog‘iston orqali olib kelingan energiyadan foydalanadi hamda byudjet va elektr tarmog‘iga bevosita daromad keltiradi. Ikkinchi xo‘jalik Qambarota GES-2 hududida joylashgan bo‘lib, bir necha o‘n yillar davomida eski liniyalar va transformatorlar tufayli yaroqsiz bo‘lib qolgan 30 megavatt quvvatdan foydalanishga mo‘ljallangan.

Energetika mutaxassislarining ma’lumotlariga ko‘ra, 2009-2020 yillar davomida ushbu cheklovlar tufayli mamlakat 6,8 milliard kilovatt-soat yoki 3,2 milliard somdan ortiq mablag‘ yo‘qotgan. Ayni paytda Qambarota-Kurpsay-Abasbekov uchastkasida transformator va liniyalarni modernizatsiya qilish uchun 1,5 milliard som mablag‘ yo‘naltirilmoqda. Davlat rahbarining ta’kidlashicha, uskunalar ishga tushirilgach, davlat mulki bo‘lib, to‘rt yil ichida o‘zini oqlaydi.

“4-5 yil ichida kon ishlari ham, yangi liniyalar ham butunlay mamlakat mulkiga o‘tadi!” deydi Japarov.

Prezident har ikki tog‘-kon xo‘jaligi qish mavsumiga vaqtincha to‘xtatilgani, noqonuniylari aniqlanib, to‘xtatilayotganini ma’lum qildi. Uning qo‘shimcha qilishicha, Qambarota GES-1 ishga tushirilgach, Qirg‘izistonning o‘zi ham asosiy energiya iste’molchisi sifatida tog‘-kon sanoatini jalb qilishdan manfaatdor bo‘ladi.

Sobiq prezident Almazbek Atamboyevning bayonotlariga javoban Sadir Japarov 2022–2025 yillarda To‘qtag‘ul GES agregatlarini modernizatsiya qilish nihoyasiga yetganini, stansiya quvvati 240 megavattga oshirilganini ta’kidladi. U “Datka-Kemin” liniyasini strategik ahamiyatga ega deb atadi, lekin loyiha “ikki baravar qimmatga” amalga oshirilganini ta’kidladi. Bishkek issiqlik elektr stansiyasini (IES) modernizatsiya qilish masalasi bo‘yicha prezident 24 ta qozondan faqat ikkitasi 386 million dollarga yangilanganini, qo‘shni Tojikistonda ham shunga o‘xshash mablag‘ 14 ta qozonli yangi IES qurish imkonini berganini eslatdi.

Sadir Japarov Yuqori Norin GES loyihasiga alohida to‘xtalib, uni “halokatli” deb atadi: Qirg‘iziston hozir Rossiyaga 50 million dollar qarzdor. Qarzni to‘lash bo‘yicha muzokaralar davom etmoqda va turli xil hisob-kitob variantlari qo‘llanlishi mumkin.

“Bu loyihani sovuq hisob-kitob bilan emas, balki emotsional tarzda qoralash to‘g‘risidagi qarorning natijasidir”, deb ta’kidladi Prezident.

Prezident aholini “kon atrofidagi shov-shuvlarga” berilmaslikka chaqirib, energetika sohasida korrupsion sxemalarga barham berilgani, barcha loyihalar faqat davlat manfaatlarini ko‘zlab amalga oshirilayotganiga ishontirdi.

Sadir Japarov 2000 yillarning boshida uning Qumtorni davlat tasarrufiga qaytarish g‘oyasi “safsata” deb atalganini esladi.

“O‘shanda meni masxara qilishardi. Lekin oxir-oqibat biz bu “safsata”ni haqiqatga aylantirdik!” eslaydi u.

Prezidentning so‘zlariga ko‘ra, energetika sohasini ham xuddi shunday o‘zgarishlar kutmoqda.

“Bizning energetika tizimimiz ham o‘sha “safsata loyihasi”ga aylanadi, uni hamma amalda ko‘radi”, deydi Qirg‘iziston rahbari.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Qirg‘iziston Energetika vaziri Taalaybek Ibrayev sobiq prezident Almazbek Atamboyevning uning rahbarligi davrida mamlakat elektr energiyasi importidan voz kechib, yirik energetika loyihalarini amalga oshirgani haqidagi bayonotiga izoh bergandi.